Dari Ford Model T ke Saga & Myvi: Singkapan Sejarah Kereta yang Mengubah Malaysia

Hari ini, melihat ribuan kereta bersusun di lebuh raya PLUS, beratur panjang di plaza tol atau tersangkut dalam kesesakan Kuala Lumpur sudah menjadi sebahagian daripada kehidupan harian rakyat Malaysia.

Kereta bukan lagi barang mewah untuk golongan tertentu. Ia sudah menjadi keperluan — untuk pergi kerja, menghantar anak ke sekolah, balik kampung, berniaga dan, kadang-kadang, sekadar mencari parkir selama 20 minit.

Tetapi perjalanan itu tidak bermula dengan Proton Saga atau Perodua Myvi.

Lebih 100 tahun dahulu, kereta di Tanah Melayu adalah sesuatu yang asing, mahal dan hanya mampu dimiliki oleh golongan tertentu.

Daripada kereta bermotor yang muncul di jalan-jalan tanah jajahan British, kepada era pemasangan CKD, kemudian lahirnya Proton dan Perodua, sehinggalah kepada kemunculan EV — industri automotif Malaysia sebenarnya mempunyai sejarah yang jauh lebih panjang daripada yang kita sangka.

Mari kita undur masa.

Kereta pertama? Kisahnya tidak semudah yang disangka

Tidak ada satu jawapan yang benar-benar muktamad tentang siapakah pemilik kereta pertama di Tanah Melayu.

Antara catatan paling awal yang sering disebut datang dari Perak pada 1902, apabila Eu Tong Sen dilaporkan membawa sebuah kereta bermotor ke kawasan Ipoh dan Gopeng.

Tetapi ada juga catatan sejarah yang mengaitkan penggunaan kereta bermotor lebih awal dengan tokoh-tokoh lain di Tanah Melayu.

Malah, model kereta yang digunakan oleh Eu Tong Sen juga menjadi bahan perbezaan dalam beberapa catatan sejarah. Ada sumber yang mengaitkannya dengan Mercedes, manakala sumber sejarah lain menyebut De Dion-Bouton dari Perancis.

Jadi, daripada mendakwa secara mutlak bahawa “inilah kereta pertama Malaysia”, lebih tepat untuk mengatakan bahawa awal 1900-an menandakan kemunculan kereta bermotor dalam kehidupan masyarakat Tanah Melayu.

Dan pada zaman itu, kereta bukanlah sesuatu yang boleh dibeli sesuka hati seperti membeli Myvi hari ini.

Ia barang mewah.

Jalan raya pula belum direka untuk menampung ribuan kenderaan seperti sekarang.

Ford Model T datang, tetapi bukan terus menjadi kereta rakyat

Memasuki dekad-dekad awal abad ke-20, jenama seperti Ford mula mendapat tempat di Tanah Melayu.

Ford sendiri sudah mempunyai kehadiran di Malaya pada awal abad tersebut, termasuk melalui iklan dan rangkaian pengedaran.

Kemunculan Ford Model T membawa satu perubahan besar kepada dunia automotif kerana konsep pengeluaran secara besar-besaran menjadikan kereta lebih mudah dihasilkan dan relatif lebih mampu dimiliki berbanding kereta yang dibina secara konvensional.

Namun, kita tidak boleh membayangkan Tanah Melayu pada 1920-an seperti Kuala Lumpur hari ini dengan Model T memenuhi setiap jalan.

Pemilikan kereta masih tertumpu kepada golongan berada, peniaga, pegawai kerajaan dan mereka yang mempunyai kemampuan kewangan.

Kereta ketika itu masih merupakan simbol status.

Bayangkan — hari ini kalau jiran beli kereta baharu, kita mungkin tanya “berapa ansuran sebulan?”

Pada zaman itu, mungkin soalan pertama ialah, “Kereta apa?”

Daripada kereta import kepada industri pemasangan

Selepas merdeka, Malaysia mula melihat industri automotif bukan sekadar sebagai cara untuk membawa masuk kereta dari luar negara.

Kerajaan mahu mewujudkan industri pembuatan, peluang pekerjaan dan rantaian pembekal tempatan.

Di sinilah konsep Completely Knocked Down (CKD) menjadi penting.

Daripada membawa masuk kereta yang siap sepenuhnya atau Completely Built-Up (CBU), kenderaan dibawa masuk dalam bentuk komponen untuk dipasang di Malaysia.

Pada 1967, kerajaan meluluskan beberapa projek pemasangan kenderaan dan gelombang pertama industri pemasangan tempatan mula berkembang sekitar 1967 dan 1968.

Salah satu nama penting ketika itu ialah Champion Motors di Shah Alam.

Pada 1968, syarikat itu mula memasang model Toyota termasuk Corolla dan Corona.

Champion Motors kemudiannya dikenali sebagai Assembly Services Sdn Bhd (ASSB) pada 1975.

Ini merupakan titik penting dalam sejarah automotif negara.

Malaysia mungkin belum menghasilkan kereta sendiri, tetapi kita sudah mula belajar bagaimana kereta dibuat.

Daripada sekadar membuka kotak dan menjual kereta import, kita mula membina kemahiran pemasangan, tenaga kerja, vendor komponen dan ekosistem automotif.

Shah Alam pula semakin dikenali sebagai antara pusat penting industri automotif tempatan.

Kereta Jepun mula mengubah selera rakyat

Dalam tempoh yang sama, jenama Jepun semakin kukuh di pasaran.

Toyota, Nissan, Honda dan beberapa pengeluar Jepun lain mula membina reputasi dalam kalangan pengguna tempatan.

Praktikal.

Kos penggunaan lebih rendah.

Mudah diselenggara.

Harga lebih kompetitif.

Semua ini perlahan-lahan mengubah persepsi rakyat terhadap kereta.

Kereta Eropah yang sebelum itu begitu sinonim dengan status dan kemewahan tidak lagi menjadi satu-satunya pilihan.

Tetapi satu persoalan besar masih ada.

Kalau kita boleh memasang kereta orang lain, bilakah kita akan menghasilkan kereta sendiri?

Jawapannya datang pada 1980-an.

1983: Malaysia mahu berhenti menjadi “tukang pasang”

Pada 1983, kerajaan Malaysia melancarkan projek kereta nasional.

Perusahaan Otomobil Nasional Berhad, atau Proton, ditubuhkan melalui kerjasama antara HICOM dengan Mitsubishi Motors Corporation dan Mitsubishi Corporation.

Matlamatnya bukan sekadar menjual kereta.

Malaysia mahu membina keupayaan industri.

Daripada kejuruteraan dan pemasangan hinggalah kepada pembangunan vendor tempatan.

Ia merupakan satu perjudian industri yang besar.

Dan pada ketika itu, tidak semua orang boleh membayangkan bahawa sebuah negara yang baru beberapa dekad membangunkan industri automotif akan mempunyai jenama kereta sendiri.

Kemudian lahirlah sebuah nama yang sehingga hari ini masih dikenali hampir setiap rakyat Malaysia.

Saga.

9 Julai 1985: Lahirnya Proton Saga

Pada 9 Julai 1985, Proton Saga dilancarkan secara rasmi sebagai kereta nasional pertama Malaysia.

Saga pada asasnya menggunakan platform Mitsubishi Lancer Fiore, dengan teknologi dan komponen yang dibangunkan bersama rakan Jepun pada peringkat awal.

Harga permulaannya sekitar RM17,575 untuk varian 1.3S.

Bagi zaman tersebut, ia merupakan sebuah tawaran yang jauh lebih mampu dicapai berbanding kebanyakan kereta import.

Saga bukan sekadar sebuah model baharu.

Ia menjadi simbol.

Untuk pertama kali, rakyat Malaysia boleh memandu sebuah kereta yang membawa nama Malaysia sendiri.

Kemudian bermulalah satu fenomena yang hampir tidak dapat dipisahkan daripada landskap jalan raya negara.

Saga di depan.

Saga di belakang.

Saga sebelah kiri.

Saga sebelah kanan.

Kalau satu hari nanti ada orang kata dia membesar pada era 1980-an tetapi tidak pernah naik Saga, mungkin kita patut periksa semula cerita itu.

1990-an: Proton tidak lagi bersendirian

Proton sudah berjaya membina kedudukan kukuh, tetapi Malaysia belum berhenti di situ.

Pada 1993, sebuah lagi pengeluar kereta nasional ditubuhkan.

Namanya Perusahaan Otomobil Kedua Sdn Bhd — Perodua.

Perodua dibangunkan dengan penglibatan Daihatsu dari Jepun dan diberi tumpuan besar kepada kereta kompak.

Kemudian pada 29 Ogos 1994, lahirlah Perodua Kancil.

Kecil.

Ringkas.

Mudah dipandu.

Dan sangat mudah dikenali.

Kancil mungkin nampak kecil berbanding SUV moden hari ini, tetapi impaknya kepada mobiliti rakyat Malaysia sangat besar.

Ia menjadikan kereta kompak sebagai satu pilihan utama untuk mereka yang mahukan kenderaan praktikal dan lebih mampu dimiliki.

Sepanjang hayat pengeluarannya, 722,223 unit Kancil dihasilkan sebelum model itu dihentikan pada 2009.

Sebuah kereta kecil, tetapi meninggalkan jejak yang besar.

2005: Myvi mengubah permainan sekali lagi

Kemudian datang pula Perodua Myvi.

Dilancarkan pada 25 Mei 2005, Myvi mengambil pendekatan berbeza.

Ia masih kompak, tetapi menawarkan ruang, praktikaliti dan ciri yang lebih sesuai dengan keperluan pengguna ketika itu.

Myvi kemudian menjadi antara model paling penting dalam sejarah Perodua.

Kalau Kancil mengajar rakyat bahawa kereta kecil boleh menjadi kenderaan utama, Myvi pula menunjukkan bahawa kereta kompak tidak semestinya terasa seperti kompromi besar.

Ia juga menjadi sebahagian daripada budaya popular Malaysia.

Ada Myvi perlahan.

Ada Myvi laju.

Ada Myvi standard.

Ada Myvi yang entah kenapa bunyinya macam mahu masuk perlumbaan.

Dan ada Myvi yang muncul dalam hampir setiap perbualan mengenai budaya memandu rakyat Malaysia.

Apa pun persepsi kita terhadapnya, satu perkara sukar dinafikan:

Myvi telah menjadi sebahagian daripada sejarah automotif moden Malaysia.

Daripada kereta nasional kepada pemain global

Masuk era 2010-an, dunia automotif berubah dengan pantas.

Proton pula berdepan cabaran untuk kekal kompetitif dalam pasaran yang semakin global.

Pada 2017, DRB-HICOM memeterai kerjasama strategik dengan Geely. Geely memperoleh 49.9% kepentingan dalam Proton Holdings, manakala DRB-HICOM kekal sebagai pemegang saham majoriti.

Kerjasama ini membuka bab baharu.

Model pertama yang lahir dalam era baharu tersebut ialah Proton X70, diikuti X50 dan X90.

Proton mula bergerak lebih jauh daripada imej tradisional sebagai pengeluar sedan dan hatchback nasional.

SUV menjadi sebahagian penting daripada portfolio syarikat.

Dan teknologi, reka bentuk serta platform global mula memainkan peranan yang lebih besar.

Malaysia bukan lagi sekadar memasang kereta.

Industri tempatan kini terlibat dalam ekosistem automotif global yang jauh lebih kompleks.

Kemudian datang era elektrik

Sekarang kita berada dalam satu lagi titik perubahan.

Jika dahulu persoalannya ialah:

“Bolehkah Malaysia menghasilkan kereta sendiri?”

Hari ini persoalannya sudah berubah:

“Bolehkah Malaysia menghasilkan kereta elektrik sendiri yang mampu bersaing?”

Gelombang EV membawa masuk Tesla, BYD, MG, Hyundai, Kia, BMW, Mercedes-Benz dan pelbagai jenama lain ke pasaran Malaysia.

Tetapi pengeluar nasional juga sudah mula masuk ke gelanggang.

Proton melalui jenama e.MAS kini mempunyai barisan kenderaan elektrik sendiri, termasuk e.MAS 5 dan e.MAS 7.

Ini bukan lagi cerita tentang “akan menghasilkan EV suatu hari nanti”.

Ia sudah bermula.

Perodua pula terus membangunkan teknologi elektrifikasi dan kenderaan generasi baharu sebagai sebahagian daripada evolusi industrinya.

Dan seperti sejarah sebelum ini, perubahan tersebut tidak berlaku dalam satu malam.

Daripada kereta petrol kepada hybrid, plug-in hybrid dan EV, industri automotif Malaysia sedang memasuki satu lagi fasa transformasi.

Daripada tukang pasang kepada pembuat kereta

Kalau kita lihat semula perjalanan ini, perubahan Malaysia sebenarnya cukup besar.

Pada awal 1900-an, kereta adalah barang mewah yang hanya mampu dimiliki oleh segelintir manusia.

Kemudian datang era pengedaran kereta import.

Selepas itu kita mula memasang kereta secara CKD.

Kemudian lahir Proton.

Selepas itu Perodua.

Kemudian kerjasama global.

Dan sekarang EV.

Setiap generasi mempunyai kereta yang menjadi simbol zamannya.

Generasi dahulu mungkin teringat Ford.

Kemudian Morris, Austin, Toyota atau Datsun.

Generasi 1980-an dan 1990-an membesar dengan Saga.

Kancil pula menjadi sebahagian daripada zaman persekolahan dan universiti ramai rakyat Malaysia.

Kemudian datang Myvi.

Hari ini pula, jalan raya mula dipenuhi nama-nama baharu yang dahulu mungkin tidak pernah kita dengar.

Itulah yang menarik tentang sejarah automotif.

Kereta bukan sekadar empat tayar, enjin dan stereng.

Ia mencerminkan perubahan ekonomi, teknologi, cita rasa dan kehidupan masyarakat.

Daripada jalan tanah yang dilalui segelintir pemilik kereta pada awal abad ke-20, kita kini mempunyai lebuh raya beratus-ratus kilometer, industri vendor yang besar, dua pengeluar nasional dan ekosistem automotif yang semakin global.

Dan perjalanan itu masih belum tamat.

Mungkin 20 tahun lagi, kita akan melihat kembali era Saga, Myvi dan EV generasi pertama sebagai satu lagi bab nostalgia.

Sebab dalam dunia automotif, satu perkara memang pasti:

Kereta berubah. Teknologi berubah. Tetapi cerita manusia di sebalik stereng, itu yang membuatkan sejarahnya menarik.